Kutubxonaning eski xaritasi birdan polga yoyilganda, Kamol uning chetidagi ko‘k chiziqlar qimirlagandek tuyuldi. Ertaga kutubxonada “Sayyor kitoblar” ko‘rgazmasi ochilishi kerak, ammo asosiy daftar qayerdaligini hech kim bilmasdi. Kamol uni topishni o‘ziga maqsad qildi. Daftarda kitoblarning qaysi qo‘llardan o‘tib, qaysi ustaxonalarda qay tarzda tuzatilgani yozilgan edi.
Kutubxonachi Maftuna opa xaritani deraza yonidagi katta stolga qo‘ydi. “Bu oddiy shahar xaritasi emas”, dedi u. “Uni usta Hasan ilgari chizgan.” Xaritada ko‘k egri chiziqlar, kichik aravachalar va ignaga o‘xshash rasmlar bor edi; pastida esa: “Safar oxiri, kitob nafasi” deb yozilgandi.
Kamol ko‘k chiziqlarni daryo deb o‘yladi. U globus yonidan viloyatlar atlasini oldi, xaritadagi burilishlarni birma-bir solishtirdi. “Bu chiziq Zarafshonga o‘xshaydi”, dedi u. Lekin aravacha rasmi hech bir daryo bo‘yida chiqmas, igna shakli esa atlasda umuman yo‘q edi. Bir soat o‘tib, Kamol faqat chalkashib qoldi.
Keyin u aravacha belgilarini kutubxona ichidagi kitob aravalariga bog‘ladi. Kamol pastki qavatga tushib, qaytarilgan kitoblar turadigan joyni ko‘zdan kechirdi. “Daftar shu yerda yashiringan bo‘lishi mumkin”, dedi u. Javonlar ortini tekshirdi, lekin faqat bo‘sh quti va qog‘oz parchalari topildi. Ikkinchi taxmin ham bekor chiqdi.
Kamol qog‘oz parchalarini tashlamadi. Ulardan birida xaritadagi ko‘k bo‘yoqning xuddi o‘sha tomchisi, boshqasida esa “12-bet” degan yozuv bor edi. U xaritaga yana egildi. Ko‘k chiziqlar daryo kabi emas, ochiq kitoblarning bukilgan joyidek uzilib-ulanar, har biri igna rasmida tugardi.
Shunda Kamol eshikka osilgan e‘lonni esladi: bugun tushdan keyin eski kitoblar tikuv ustaxonasida ta‘mirlanadi. U darrov ustaxonaga yugurmadi, avval xaritadagi sanalarni qaytarish daftaridagi muhrlar bilan solishtirdi. Sanalar aynan yirtilgan kitoblar ustaxonaga yuborilgan kunlar edi. “Men manzilni topdim”, dedi Kamol.
U Maftuna opa bilan kutubxonaning orqa qanotidagi muqovalash ustaxonasiga bordi. Bu joy xaritada yo‘q shahardek tuyulardi: tokchalarda iplar, presslar va ta‘mir kutgan kitoblar turardi. Usta Saida opa kulib so‘radi: “Qaysi daftarni izlayapsan?” Kamol xaritani ko‘rsatdi, ammo sandiqlarning hech birida uning nomi yozilmagan edi.
Kamol sandiqlarni ochishga shoshilmadi. Xaritaning chetidagi uchta mayda teshikni ko‘rdi; ular kitob varag‘ini tikishda igna o‘tadigan teshiklarga o‘xshardi. Demak, xarita bir kitobning muqova andozasi edi. U ko‘k ipli, “12-bet”li ta‘mir kitobini topdi. Uning karton muqovasi orasida Sayyor kitoblar daftari yotar edi.
Saida opa daftarni ataylab muqova orasiga qo‘yganini aytdi: Hasan ustaning xaritasi bolalar narsalarning ham safarini tushunsin degan ekan. Ko‘rgazmada Kamol xarita yoniga yirtilgan sahifa, ip va daftarni terdi. Mehmonlar kitob ham qo‘ldan-qo‘lga o‘tib asralishini bilishdi; Kamol esa taxmin emas, dalillar uni manzilga olib kelganidan shu kuni chin dildan quvondi.