Kunduzgi sayohatga chiqqan “Oq Qanot” paromida kompas ignasi birdan g‘arbga yopishib qoldi. Kema hali bandargohdan uzoqlashmagan bo‘lsa ham, kapitan xavfsiz chiqish uchun igna shimolni ko‘rsatishini kutardi. Yo‘lovchilar deraza yonida hayron bo‘lib turishardi. “Nega u qaysarlik qilyapti?” deb so‘radi o‘n yoshli Maftuna.

U dengiz kuzatuvchilari to‘garagining eng kichik yordamchisi edi va paromdagi qushlar daftarini to‘ldirishi kerak edi. U xarita belgilarini ham o‘rganishni yaxshi ko‘rardi. Ammo avval kapitan Anvar aka kemani xavfsiz oqimga olib chiqishi lozim. “Kompas tuzli havodan xafa bo‘lgandir”, dedi matros Rustam kulib.

Maftuna bunga darrov ishonmadi. Derazalar ochiq, havo tiniq, boshqa metall buyumlar esa joyida edi. U kapitan stolida uch narsani payqadi: kompas oynasidagi mayda suv tomchisi, polga chizilgan yarim oy izi va eshik yonidagi ag‘darilgan arqon savati. Bular bir-biriga aloqador ekanmi?

U birinchi taxminni sinadi. “Balki tomchi ignani to‘sayotgandir?” Maftuna kapitan ruxsati bilan oynani yumshoq mato bilan artdi. Igna bir zum titradi, so‘ng yana g‘arbga burildi. “Demak, suv aybdor emas”, dedi u hafsalasi pir bo‘lsa ham. Uning ko‘zlari yana polga tushdi.

Rustam arqon savatini aybladi: u nam bo‘lib, kompasga ta‘sir qilmoqda, deb o‘yladi. Maftuna savatni kemaning narigi chetiga surdi. Igna o‘zgarmadi. So‘ng kapitan eski qog‘oz xaritaga qarab yo‘nalishni taxmin qildi, lekin qirg‘oqdagi oq minoralar bir-biriga juda o‘xshardi. Bu ham noto‘g‘ri taxmin bo‘lib chiqdi.

Maftuna o‘zicha qaror qildi: taxminlarni emas, masofani tekshiradi. U kapitandan ruxsat olib, kompasni stolning to‘rt burchagiga ehtiyotlab qo‘ydi. Natijalarni daftar chetiga mayda chiziqlar bilan qayd etdi. Eshikdan uzoqda igna shimolga yaqinlashdi, polning yarim oy izi yonida esa u g‘arbga keskin og‘di, hatto qaltirab turdi.

Shunda u izlardagi suv tomchisini esladi. Savat ag‘darilganda og‘ir narsa sirg‘algan, nam iz esa uning ketidan qolgan edi. Maftuna egilib, stol tagini ko‘rdi: yarim ochiq qopqoq ostidan zangori bo‘yoqli temir ilgakning uchi ko‘rinardi. Demak, u kechagi to‘lqinda joyidan siljigan. Ilgak arqonni mahkamlash uchun ishlatilardi.

“Ilgak kompasni tortyapti!” dedi Maftuna. Kapitan uni qo‘li bilan olishga shoshilmadi, chunki kema anjomlari og‘ir bo‘lishi mumkin edi. Rustam qalin qo‘lqop kiyib, ilgakni chiqarib, uni palubadagi belgilangan qutiga qo‘ydi. Igna sekin shimolga qaytdi va to‘xtadi. Kapitan uning kuzatuvchanligiga mamnun jilmaydi.

Kapitan qog‘oz xarita va to‘g‘ri kompas bilan kemani oqimdan olib chiqdi. Maftuna qushlar daftariga kulrang baliqchi qushning parvozini yozar ekan, Rustam unga issiq choy uzatdi. “Sen aybdorni ko‘rmading, dalillarni tinglading”, dedi u. Hamma endi shoshqaloq ayblovdan ko‘ra tekshiruv foydaliroq ekanini bildi. Parom kunduzgi dengiz bo‘ylab ishonch bilan suzdi.