Muzeydagi qadimiy mis lagan nega deraza yorug‘ida bir zumda turnaga o‘xshab qoldi, keyin yana oddiy naqsh bo‘lib ko‘rindi? To‘rtinchi sinf o‘quvchisi Maftuna bahorgi ko‘rgazma uchun shu lagan haqida aniq izoh yozishni istardi, ammo uning asl vazifasini hatto muzey xodimlari ham bilmasdi. Bu holat hammada savol uyg‘otdi.
Kurator Saida opa laganni paxtali qo‘lqop bilan ko‘rsatdi. Unda o‘n ikki bodomcha, to‘rtta katta yaproq va chetida mayda nuqtalar bor edi. “Rivoyatda qadim misgar bu buyum bilan daladagi ish kunlarini eslatgan, deyiladi”, dedi u. “Lekin rivoyatni haqiqat o‘rniga yozolmaymiz, avval dalil kerak, bolalar.”
Maftuna bodomchalarni sanab, darrov quvondi. “O‘n ikki oy ekan!” dedi u. Sinfdoshi Ulug‘bek esa katta yaproqlarni fasllar deb atadi. Ular qog‘ozga taqvim chizishdi. Biroq nuqtalar ba‘zan uchta, ba‘zan beshta bo‘lib, oylar bilan mutlaqo teng kelmadi. “Bu hisob bizga mos tushmadi”, dedi Ulug‘bek.
Ular ikkinchi marta naqshni bo‘yoq bilan ko‘chirib olishga urinishdi. Ammo eskirgan misning egri joylarida izlar qo‘shilib ketdi, turna ham, tartib ham chiqmagan edi. Saida opa bo‘yoqni ehtiyot artib, “Buyumni charchatmang, avval uning o‘ziga uzoqroq qarang”, dedi. Maftuna xijolat bo‘lib boshini egdi. Bu ish unga yoqmadi ham.
Maftuna lagan yonidagi eski yog‘och qoshiqni va xuddi shunday bodom naqshli suv idishini ko‘rdi. Ikkalasida ham to‘rt yaproq pastida kichkina egatcha bor edi. U deraza panjarasiga qaradi: panjaraning o‘n ikki bo‘lagi lagandagi bodomchalarga juda o‘xshardi. Qoshiqdagi egatcha esa eshik tomonga qaragan edi.
Shunda u mustaqil qaror qildi: laganni ko‘rgazma tokchasida aylantirmay, Saida opadan uning an‘anaviy usulda dasturxonga qo‘yilishini so‘raydi. Opa bo‘sh nusxani ayvondagi pastak stolga qo‘ydi. Maftuna bodomchalardan birini deraza tomonga qaratdi. “Endi panjara bilan solishtiraylik”, dedi u. Hamma diqqat bilan kuzatdi.
Quyosh nuri mis sirtidan panjara bo‘laklariga tushdi. Egatchali to‘rt yaproq ketma-ket yer, suv, hosil va ustaxona tomonga qaradi. Maftuna nuqtalarning shu to‘rt yaproq orasida turlicha joylashganini ko‘rdi. Ular haftalar emas, ekish, sug‘orish, o‘rim va dam olish kunlari hisobining qisqa eslatmasi bo‘lishi mumkin, degan xulosaga keldi.
Saida opa hayrat bilan ombordagi misgar daftarini olib chiqdi. Unda aynan shu to‘rt egatcha yoniga “yer”, “suv”, “hosil”, “ustaxona” deb yozilgan edi. “Demak, sen naqshning tilini to‘g‘ri o‘qibsan”, dedi u. Maftuna lagan ovqat uchun ham, oilaga mehnat tartibini eslatish uchun ham xizmat qilganini yozdi.
Ko‘rgazmada Maftunaning yozuvi lagan yoniga qo‘yildi: “Naqsh bezakgina emas, eslab yashash usuli.” Ulug‘bek unga kulib qaradi. “Sen turnani topdingmi?” Maftuna lagandagi yaltiroq qanotga boqdi. “Yo‘q, turna bizni diqqat bilan qarashga o‘rgatdi”, dedi. O‘quvchilar esa laganga endi shunchaki chiroyli buyum deb qaramadilar.