Yorug‘ tushdan keyin maktab muzeyidagi qadimiy qog‘oz qolipining chetidan uchta tut tolasi chiqib qoldi. “Ular nega bitta-biriga bog‘langan?” deb so‘radi Maftuna, chunki ertaga sinf oldida Samarqand qog‘ozi haqida kichik ko‘rgazma o‘tkazishi kerak edi. Bu buyumning ishlashini bolalarga tushuntirish uning bugungi eng muhim vazifasi edi.
Muzey rahbari Nodira opa qolipni shisha javondan ehtiyotkorlik bilan oldi. Uning yog‘och romi ichida mayin qamishlar juda sinchiklab, qo‘lda to‘qilgan, uch tut tolasi esa chetiga aylantirib mahkamlangan edi. “Rivoyatda usta Ziyod qog‘ozga suv emas, sabr shakl beradi, degan”, dedi u.
Maftuna ko‘rgazma uchun uch halqali iz qanday tushishini ko‘rsatmoqchi bo‘ldi. Ustaxonadagi sayoz tog‘orada ivitilgan tut po‘stlog‘i bo‘tqasi tayyor turardi, ammo qolipning bir cheti bo‘shashib, qamishlar tekis turmasdi. Iz chiqmasa, qadimiy usulning ma‘nosi bolalarga ham ayon bo‘lmasdi. Muzey mehmonlari ertaga aynan shuni kutishardi.
U tolalarni qattiqroq burab qo‘ydi-da, qolipni bo‘tqaga tik botirdi. Ko‘targanida massa bir burchakka yig‘ilib, qog‘ozning o‘rtasi yirtilib ketdi. “Men uni mahkamlasam, hammasi joyiga tushadi, deb o‘ylagandim”, dedi Maftuna xijolat bo‘lib. Ustiga chiqqan suv ham chetga oqdi. Nodira opa faqat singan nam namunani stolga yoydi.
Maftuna rom chetidagi uchta sayoz egatni payqadi. Ularning har biri tolalardan biriga mos kelar, lekin tolalar romni siqib emas, undan sal balandroq tutib turardi. Bu holat unga avval g‘alati tuyuldi. Yonidagi eski suratda usta qolipni tik emas, suv yuziga yotqizib ushlaganini ko‘rish mumkin edi.
Qiz suratga taqlid qilib, qolipni yotiq tushirdi, biroq shoshilib ko‘tardi. Bo‘tqa yana siljidi, faqat bu safar uch halqa loyqa dog‘ bo‘lib qoldi. “Demak, yotiq tutishning o‘zi kam ekan”, dedi u. U suv yuzidagi mayda tolalarning asta yoyilishini kuzata boshladi. Nodira opa uning fikrini bo‘lmadi.
Shunda Maftuna qamishlar orasidagi tor bo‘shliqlar suvni o‘tkazishini, tut tolalari esa romni ozgina baland tutishini tushundi. U mustaqil qaror qildi: tolalarni egatlarga bo‘shroq joylashtirdi, qolipni yotiq botirdi va suv tinchiguncha qimirlatmay kutdi. So‘ng uni ikki qo‘li bilan bir tekis ko‘tardi. Hech kim unga buni buyurmadi, u o‘zi sezdi.
Bu gal massa qamishlar ustiga baravar yoyildi. Quyosh nuri nam varaqdan o‘tganda, uchta halqa oppoqroq ko‘rindi; ular tolalar ostiga kamroq massa tushganidan paydo bo‘lgan edi. “Rivoyatdagi sabr shakl berar degani shu ekan!” dedi Nodira opa. Hamma bir zum hayrat bilan egildi. Maftuna varaqni matoga ehtiyotkorlik bilan ag‘dardi.
Ertasi kuni u bolalarga halqalarni sehr deb emas, ustaning o‘ylangan usuli deb tushuntirdi. Sinfdoshi Kamol qamishlarni tezroq almashtirishni taklif qilganda, Maftuna avval ularni suvga tekis solishni ko‘rsatdi. Ko‘rgazma oxirida hamma o‘z qo‘li bilan tushgan mayin izli qog‘ozni avaylab ushladi. Bolalar endi hunar buyumiga faqat eski narsa deb qaramasdi.