Kunduzgi mashg‘ulot paytida kutubxona-ustaxonaning poliga mis tugmacha dumalab tushdi. U to‘g‘ri devordagi katta safar xaritasining chetiga borib, ko‘k qayiqqa tegdi. “Bu qayiq nega chizilgan?” deb so‘radi to‘qqiz yoshli Zarnigor. Soat uchda kitob sandig‘i daryo bo‘yidagi Bolalar o‘qish maydoniga yetishi kerak edi.

Ustaxona rahbari Otabek aka sandiq yonidagi buklama reja varag‘ini ochdi. Unda ko‘chalar emas, yashil, kulrang va oq kataklar, chetlarida esa mis tugmachadek doiralar bor edi. “Bu aravacha uchun tuzilgan aylanish xaritasi,” dedi u. “Men uning yangi qismini topolmadim.” Zarnigor sandiqdagi ensiklopediya, lupa va uchta mato tasmani ko‘rdi.

Zarnigor eng qisqa deb o‘ylagan kulrang kataklar tomonga burildi. U aravachani tor yo‘lakdan ehtiyotlab tortdi, ammo yo‘lak oxiri uch pog‘onali zinaga borib taqaldi. Sandiq og‘ir, zinadan tushirish esa xavfli edi. “Demak, doiralar burilish emas ekan,” dedi u xafa bo‘lib. Otabek aka sandiqni mahkamlab, uni ortga qaytardi.

So‘ng u yashil kataklarni tanladi: ular kengroq ko‘rinardi. Bu safar aravacha ravon yurdi, lekin maydon oldidagi ko‘prik ta‘mir sabab yopilgan edi. Ishchilar yoniga yaqinlashmasdan, Zarnigor chetdagi xavfsiz to‘siq oldida to‘xtadi. “Xarita eski bo‘lsa kerak,” dedi Otabek aka. Zarnigor esa varaqdagi ko‘k qayiqni esladi.

U mis tugmachani oldi. Uning markazidagi kichik teshik doiralardan biriga aynan sig‘ardi. Zarnigor uni birinchi doira ustiga qo‘yganda teshikdan kitob rasmi ko‘rindi; ikkinchisida arqon, uchinchisida uch to‘lqin chiqdi. Lupa bilan qarasa, pastdagi mayda izohda arqon “vaqtincha bandargoh” degani yozilgan edi.

“Bu ko‘prikdan o‘tadigan reja emas,” dedi Zarnigor. “Sandiq daryo bo‘yidagi suzuvchi o‘qish maydoniga borishi kerak.” Otabek aka hayron bo‘ldi, ammo u reja chetidagi bugungi sana va ko‘k qayiq yonidagi kichik yulduzni ko‘rsatdi. “Men rampali ko‘cha bilan aylanaman,” deb mustaqil qaror qildi qiz.

Otabek aka uning tanloviga rozi bo‘lib, aravachaning ikkinchi dastasidan ushladi. Yashil kataklar haqiqatan ham tekis yo‘laklar va panduslarni bildirar ekan. Ular bozor chetidagi gavjum joyni emas, chinorli keng ko‘chani tanladilar. Yo‘lda kitob olishga kelgan Kamol ham ularga suv idishlarini chetga surib, o‘tishga yordam berdi.

Bandargohda qayiqqa o‘xshash, keng ponton ustida javonlar turardi. Ko‘prik yopilgani uchun o‘qish mashg‘uloti shu yerga ko‘chirilgan ekan. Kutayotgan bolalar sandiqdan daryo hayvonlari haqidagi atlaslarni olishdi. Ular rangli tasmalardan kitob ko‘rsatkichlari yasashdi. Zarnigor mis halqa xaritada joy emas, aravachaga mos marshrut tanlashini tushundi.

Qaytishda Zarnigor ustaxonaga yangi kartochka chizdi: zinapoya yoniga oyoqcha, pandus yoniga g‘ildirak, bandargoh yoniga qayiq qo‘ydi. Keyingi safar boshqalar ham xaritani halqa bilan o‘qiy olishardi. Otabek aka kartochkani javonga qo‘yar ekan, Zarnigor manzilni topish uchun chiziqqa ergashish emas, uning kim uchun chizilganini bilish kerakligini sezdi.