Kunduzgi “Sohil Ekspressi” qirg‘oq tomon ketar, uning fan vagonida bolalar dengiz namunalarini ko‘rishga tayyorlanardi. To‘qqiz yoshli Nargiza polga yoyilgan mayda tomchilarni ko‘rib hayron qoldi: ular uchta qutining yonida bir xil yarqirar, ammo hech bir qutida suv ko‘rinmasdi.
Fan vagoni rahbari Kamol aka namlikdan qog‘oz dengiz xaritasi bukilib qolishini aytdi. “Nargiza, poyezd bekatga yetguncha qaysi qutidan suv chiqayotganini topa olasanmi?” dedi u. Qizning maqsadi aniq edi: xaritani asrash va nam polning sababini tezroq bilish kerak edi.
Nargiza avval dalillarni sanadi. Tomchilar faqat kumushrang patnislar tagida edi. Patnislarning uchi sovuq, qutilar esa mahkam yopiq edi. Deraza yonida o‘tirgan Umid: “Shamol dengiz suvini ichkariga purkagandir”, dedi. Nargiza derazaga qaradi, lekin oynalar quruq va yopiq turardi.
U birinchi urinishda polni quruq latta bilan artdi, deraza chetiga qog‘oz lenta qo‘ydi. Poyezd keyingi burilishga kirgach, lenta qimirlamadi. Shunga qaramay, yangi tomchilar yana patnis tagida paydo bo‘ldi. “Demak, shamol aybdor emas ekan”, dedi Nargiza biroz xijolat tortib.
Keyin u ko‘k qutida ichimlik bor deb o‘yladi. Kamol aka bilan qutini ehtiyotkor ochishdi. Ichida faqat muhrlangan chig‘anoq namunasi va muzli paket bor edi. Paket teshilmagan, qutining ichi ham quruq chiqdi. Umid kulib, “Tomchilar yashirincha yurarkan-da!” dedi.
Nargiza kulmadi. U patnis chetidagi kichik yozuvni o‘qidi: “Ko‘rinmas mehmon sovuq yuzaga tegsa, marjonga aylanadi.” Qiz bu topishmoqdagi mehmon havodagi namlik ekanini esladi. Sovuq muzli paket patnisni sovitar, iliq havodagi bug‘ esa mayda tomchiga aylanishi mumkin edi.
Ammo uchala patnis sovuq bo‘lsa, nega faqat bittasi ostida ko‘lmak borardi? Nargiza tiz cho‘kib, patnislarning pastini taqqosladi. Ikki patnisdagi ingichka oqish tirqish ochiq edi. Uchinchi patnis tirqishiga esa namlangan narx yorlig‘ining burchagi yopishib qolganini ko‘rdi.
“Men uni tortib chiqarmayman, yirtilib ketishi mumkin”, deb Nargiza mustaqil qaror qildi. U Kamol akadan patnisni ko‘tarishga yordam so‘radi. Aka qo‘lqop bilan yorliqni ajratdi. Tirqish ochilishi bilan yig‘ilgan tomchilar maxsus kichik idishga oqdi. Polga boshqa suv tushmadi.
Kamol aka xaritani quruq joyga ko‘chirdi, Umid esa patnis tirqishlarini tekshirish uchun kichik ro‘yxat tuzdi. Nargiza namlikning aybi na shamolda, na qutida ekanini tushundi. U dalillarni shoshilmay solishtirgani uchun poyezd bekatga yetganda dengiz xaritasi ham tekis, ham chiroyli edi.