“Nega qadimiy tarozi hech kim tegmasa ham bir pallasiga egilib turibdi?” deb so‘radi Kamron muzey eshigidan kirishi bilan. Maktab sinfi Ustalar kuniga kelgan edi, ammo markazdagi mis tarozi yonidagi “Adolat bozori” namoyishi boshlanmay qolgan edi. Buni ko‘rgan o‘quvchilar hayrat bilan to‘xtab qolishdi.

Muzeyshunos Dilafruz opa kulib, tarozining yoniga qo‘yilgan uchta toshni ko‘rsatdi. Rivoyatga ko‘ra, bu tarozi bilan usta Sodiq karvonchilarning ipak va junini teng o‘lchab, tortishuvni yarashtirar ekan. Qaysi tosh asl mezon ekanini topish kerak edi. Shu sabab u xavfsiz oynali tokchada asralardi.

Har toshning tagida bir xil sakkiz qirrali yulduzcha bor, ammo yozuvlari eskirib ketgan edi. Dilafruz opa: “Mezon topilsa, bolalar tarozida savdo qanday halol bo‘lganini sinab ko‘rishadi”, dedi. Kamron bugun namoyishni ishga tushirishni o‘ziga maqsad qildi. U taroziga ruxsatsiz tegmaslik kerakligini ham bilardi.

U avval eng katta toshni tanladi. “Katta bo‘lsa, mezon ham shu bo‘lsa kerak”, dedi u. Tosh pallaga qo‘yilgach, tarozi keskin pastladi. Ikkinchi, yaltiroq tosh esa aksincha yengil chiqdi. Kamronning qulog‘i qizardi, sinfdoshlari esa masxara qilmadilar. Palla yana notekis qoldi. U tokchaga ehtiyot bo‘ldi.

Kamron yulduzchalarni sanadi: birinchisida sakkiz, ikkinchisida ham sakkiz, uchinchisida ham sakkiz qirra bor edi. U bezaklarga qarab tanlash ham foyda bermasligini bildi. Shunda Anora eski ko‘rgazma daftarini ochib: “Usta Sodiqning gapini o‘qib ko‘raylik”, dedi. Ammo sahifaning pastki qismi yirtilgan edi.

Daftarda rivoyatning bir satri saqlangan edi: “Mezonning yuzi sodda, cheti esa mehnat kunlarini eslatadi.” Kamron uchinchi toshning chetida mayda o‘n ikki chuqurchani ko‘rdi. Lekin u darrov uni olmadi; chuqurchalar faqat bezak ham bo‘lishi mumkin edi. Dalilsiz taxmin yana adashtirishi aniq edi.

U mustaqil qaror qildi: toshlarni ko‘rkamligiga emas, eski pallalardagi izlariga solishtiradi. Tarozi ichki qutisidan chiqqan mato xaltachada o‘n ikki dona bir xil mis halqa yotar edi. “Bular ham kunlarni sanash uchunmi?” deb so‘radi Anora, deya qiziqib qo‘shdi. Kamron xaltachani ehtiyotkorlik bilan tarozi yoniga qo‘ydi.

Kamron halqalarni birma-bir pallaga qo‘ydi. O‘n ikki halqa uchinchi tosh bilan aynan tenglashdi; boshqa toshlar bilan tenglik chiqmagan edi. Dilafruz opa quvonib: “Karvonda bir oy ishlagan hammolga o‘n ikki halqa haq berilgan, mezon shunga teng bo‘lgan”, dedi. Shu bois chuqurchalar soni bejiz emas ekan.

Namoyish boshlandi. Bolalar jun xaltachalarini tortib, og‘irlik ko‘zga emas, solishtirishga bo‘ysunishini ko‘rdilar. Kamron tarozining tekislangan dastasiga qarab qo‘ydi. U afsonadagi adolat sehrli toshda emasligini, ustalarning aniq qoidasida ekanini tushundi. Bu qoida esa hamma uchun birdek edi. U Anoraga mamnun jilmaydi. Keyingi bolalar ham uni shu tartibda ishlatishardi.