Qizilqumning kelajakdagi Ko‘chma Bog‘ida tush payti birdan barcha yaproqchalar kumush rangga kirib yopildi. O‘n yoshli Zarnigor ularning orasidan mayda qum baliqlari suzayotgandek lipillaganini ko‘rdi. Agar Bog‘ yurmasa, kechgacha yangi nihollar suv manbaiga yetolmas edi. Bu juda xavfli edi. Moviy issiqda ularning harakati tezlashardi.
Bog‘ aslida ildizlari ostidagi aylana relslarda harakatlanadigan yashil orol edi. Uni boshqaruvchi Zumrad Quduqdan keladigan nam havo yaproqli parraklarni shishirar, parraklar esa qum ustida Bog‘ni sekin sudrardi. Bugun quduqning uchta havo naychasi qotib qolgan edi. Nihollar esa suvni faqat ikki soat kutardi.
Bog‘bon Otaqul naychalarni qattiq tayoq bilan qoqishga urindi. “Qum qopqog‘ini sindirsak, havo chiqadi”, dedi u. Zarnigor yordam berib, uchini ohista kovladi, ammo naycha ichidagi moviy tolalar uzilib, parraklar yanada osilib qoldi. Ular yurmay qoldi. Barglar issiq nurlar ostida chanqay boshladi. Vaqt kamayardi.
“Endi men katta shamol ventilyatorini yoqaman”, dedi Otaqul xavotirlanib. Ventilyator qumni burab yubordi, lekin qum baliqlari qo‘rqib yaproqlar orasiga berkindilar. Eng mayda naycha butunlay tiqildi. Zarnigor ventilyatorni o‘chirib, tizzaladi va shoshilmaslikka qaror qildi shu zahoti. Ularning shovqini Bog‘ni yanada bezovta qildi.
U qum baliqlarini kuzatdi. Ular yorug‘ tushgan joyga emas, yaproq tomirlaridagi mayin namlikka qarab to‘planar, dumlari bilan qum donalarini saralashardi. Zarnigor naycha og‘zida aynan ularning yaltiragan mayda qobig‘i yig‘ilganini payqadi. “Demak, ular to‘siq emas ekan”, dedi u. Ular quduq yonida ham aylanib yurardi.
Quduq devorida uch xil halqa bor edi: biri keng, biri tor, biri g‘adir-budir. Zarnigor baliqlarning qobig‘i ham uch shaklda ekanini esladi. U suvga tegmagan yassi kosachalarni olib, har birining ichiga bittadan shakldagi qobiqni ehtiyotlab qo‘ydi ketma-ket. Bular quduqning eski saralash kosalari edi.
“Baliqlar nima qilayotganini sinab ko‘ramizmi?” dedi Zarnigor. Otaqul bosh irg‘adi. Qiz kosachalarni keng, tor, g‘adir-budir halqalar tagiga tartib bilan qo‘ydi. Qobiqchalar qumni tortib olmadi; aksincha, nam havo tegishi bilan ular bargchadek ochilib, naycha og‘zini tarab berdi. Zarnigor nafasi ichiga tushdi, ammo u xavotirda edi.
Ammo uchinchi naycha ochilmadi, chunki uning ichida qobiqchalar teskari turardi. Zarnigor avval ularni qo‘li bilan aylantirmoqchi bo‘ldi. Keyin baliqlarning dumini esladi: ular doimo nam tomonga burilardi. U kosachani aylantirib, nam tomchili yaproq yoniga sekin qo‘ydi. Bu oddiy burash emasligini u anglagan edi.
Qobiqchalar tomchining hidini sezganday birvarakayiga burildi va oxirgi naychani tozaladi. Parraklar to‘lishib, Ko‘chma Bog‘ yana siljidi. Otaqul kuldi: “Sen baliqlarni haydamading, ularning ishini tushunding.” Zarnigor nihollar yonida sakragan qum baliqlariga qarab, ular bilan birga suv manbaiga yo‘l oldi. Yaproqchalar yana yashil yaltiroq tusga kirdi.