Kelajakdagi Qumtepa tog‘ining cho‘qqisidan kunduzi mayda bulutlar vohaga tushardi. Ammo bir kuni ular yarim osmonda muzdek oq tugunlarga aylanib qoldi. O‘n yoshli Nila buni ko‘rib, sariq tuproqdagi nihollar tezda chanqashini bildi. Bulut To‘quvchi ishlamasa, bog‘ qurirdi.

Nila tog‘ etagidagi kuzatuv maydoniga yugurdi. U yerda Bulut To‘quvchining uchta mis kosasi, shamol parraklari, oq tolali halqalari va qora, qizg‘ish, oqarib yotgan uch tosh supachasi bor edi. Qo‘riqchi Sayram asbobga qo‘l tekkizmadi, faqat: “Ular buyruqni emas, mos issiqlikni kutadi”, dedi.

“Men tushgacha bulutlarni nihollar ustiga olib boraman”, dedi Nila. Sayram tepada yaltiragan uch chiziqni ko‘rsatdi: “Kecha uch kosa uch xil rangda tovlandi.” Nila bu gapni eslab, parraklar qaysi tomonga burilishini tekshirishga, har bir burilishni daftariga yozishga mustaqil qaror qildi.

U birinchi urinishida barcha kosalarni bir vaqtda quyoshga qaratdi. Parraklar tez aylanishi bilan oq tolalar qarsillab tortildi, ammo muz tugunlari yanada qattiqlashdi. “Tezlik yetmadi”, dedi u xafa bo‘lib. Sayram: “Qaysi narsa avval isinishi kerakligini o‘yla”, dedi.

Nila ikkinchi urinishida eng issiq kosani sovutish uchun unga quduq suvidan tomizdi. Tolalar bo‘shashdi, biroq parraklar to‘xtab qoldi. Suv bug‘lanib, kosaning ichida mayda tuz dog‘lari qoldi. Nila asbobni yana shoshqaloqlik bilan ho‘llash emas, uning tilini tushunish kerakligini sezdi.

U yerga engashib, uch supachaga qaradi: qora bazalt ertalabdayoq qizib turardi, qizg‘ish qumtosh iliq edi, oqish tuzli tosh esa quyoshni qaytarib sovuqroq qolgandi. Qora toshdagi kaltakesak avval chetga chiqdi, keyin qizil toshdagisi. Nila quvonib: “Kechagi tovlanish rang emas, harorat navbati ekan!” dedi.

Nila moslamaning uch quyosh qopqog‘ini sinchiklab buradi. Avval qora supachadagi kosa ochildi. So‘ng Mirod qizil supachaning qopqog‘ini buradi, Lobar esa oqish toshnikini eng oxirida ochdi. Hech kim issiq metallga tegmadi, ular yog‘och dastalardan foydalanib, qo‘lqop kiyishdi.

Birinchi kosa iliqlashganda parraklar sekin aylana boshladi, ikkinchisi qiziganda oq tolalar havodagi namlikni mayin to‘rga aylantirdi. Uchinchisi isiganda muzdek tugunlar erib, voha tomon suza ketdi va nihollar ustiga mayda tomchilar sochildi. Nilaga ular kichkina paxta kemalariga o‘xshab ko‘rindi.

Ko‘p o‘tmay mayda yomg‘ir nihollarning barglarini yuvdi, qum chetidagi kiyikchalar ham nam havodan seskanib, vohaga yaqinlashdi. Keyin ular sayoz hovuzchadan bemalol ichdilar. Sayram kuldi: “Sen asbobni majburlamading.” Nila javob berdi: “Uning ketma-ket ishlashini nihoyat topdim.”

Nila keyingi kunlarda supachalar yoniga issiqlik tartibini har kuni chizib qo‘ydi: qora, qizil, oq. Mirod va Lobar bu chizmadan foydalanib, navbatdagi issiq kunda bulutlarni yana to‘qishdi. Vohadagi ko‘chatlar esa yashil barg chiqarib, ularning mehnatini eslatib turdi.