Quyosh qizigan paytda Tutzor mamlakatining eng yosh xonqizi Chaqmoq bir g‘alati holatni ko‘rdi: tut nihollarining yangi barglari qirrasidan ichkariga buralib qolgan edi. U barglar ostida mayda yashil bargbitlar saf tortganini ko‘rib, qanotlarini xavotir bilan qoqdi. Kurtaklar ham odatdagidan sust o‘sayotgandi.
Ertaga kapalak lichinkalari shu tutlardan oziqlanishi kerak edi, buralgan barg esa ularga yetmasdi. Chaqmoq barglarni sog‘lom saqlashni maqsad qildi. U chumchuqcha Firuza bilan uchrashib, “Barglar nega qovjirayotgandek?” deb so‘radi. Firuza, “Avval ularning ustini emas, tagini ko‘raylik,” dedi. Bu nihollar daryo bo‘yidagi ko‘plab jonivorlarga ham oziq edi.
Chaqmoq darhol bargbitlarga yaqinlashdi. U xonqizilar ular bilan oziqlanishini bilardi va bittasini tutmoqchi bo‘ldi. Ammo qora chumolilar poylab turar, uni o‘rab olib mo‘ylovlari bilan turtishardi. “Bizning bargbitlarimizga tegma!” dedi eng kattasi. Chaqmoq chekinishga majbur bo‘ldi. Uning qizil qanotlari tagida ham mayda chang qolib ketdi.
Keyin u qanotlari bilan bargni qattiq yelpidi, balki mayda hasharotlar tushib ketar, deb o‘yladi. Bargbitlar pastga tushdi, lekin chumolilar ularni bir zumda yana yumshoq kurtaklarga tashib chiqdi. “Yelpish foyda bermadi,” dedi Firuza. Chaqmoq esa bargdagi yaltiroq tomchilarni sinchiklab ko‘rdi. Buralgan barglar esa yanada titrab, ichida yashiringanlarni himoya qildi.
Tomchilar suv emas, bargbitlar chiqargan shirin suyuqlik edi. Chumolilar uni yalab, evaziga bargbitlarni yirtqichlardan qo‘riqlashardi. Shu payt uzoqdagi tosh tagida pishib yorilgan tutlar ustiga chumolilar to‘planganini Chaqmoq esladi. “Demak, ular shirinlik bor joyga boradi,” dedi u. Shu sababli bu qo‘riqchilar oddiy dushman emasdi.
U o‘zicha qaror qildi: chumolilarni urish ham, niholga achchiq narsa surtish ham kerak emas. Firuza bilan ular yerga tushgan toza, ezilgan tutlarni zararlangan nihollardan naridagi yalang joyga yumalatib bordilar. “Bu chumolilarga zarar qilmaydimi?” deb so‘radi Firuza. “Yo‘q, faqat e‘tiborini buradi,” dedi Chaqmoq.
Hidi kuchli tutlarga avval ikkita, keyin butun chumoli guruhi burildi. Ular shirin meva atrofida band bo‘lgach, Chaqmoq barglarga qaytdi. Bu gal u yolg‘iz emas edi: yana uch xonqizi uning chaqirig‘iga kelgan edi. Ular bargbitlarni ehtiyot bilan yeb, nihollarni bo‘shatdilar. Kurtaklar usti asta-sekin yengillashdi.
Kechga yaqin barglar birdan tekislanmadi, ammo ertasi kuni ularning chetlari yozila boshladi. Firuza hayron bo‘lib, “Qarang, barglar o‘zini tiklayapti!” dedi. Chaqmoq kuldi: “Biz faqat muvozanatga xalal bergan narsani kamaytirdik.” Chumolilar esa tut qoldiqlarini yig‘ib, o‘z uyalariga qaytishdi. Yomg‘ir ham kelib, barglarni muloyim yuvdi.
Bir necha kundan keyin kapalak lichinkalari keng, yashil barglarda bemalol oziqlandi. Chaqmoq har safar yaltiroq tomchini ko‘rsa, shoshilib hujum qilmas, avval kim nimadan foyda ko‘rayotganini o‘ylardi. Tutzor aholisi ham kichik jonivorlarning vazifasi turlicha ekanini bilib, bog‘ga mehr bilan qaray boshladi. Hech kimni bekorga ayblamadi.