Kecha osmoni Qizilqum chetidagi kuzatuv maydonini sokin yuvib turganida, Maftuna qum ustida teskarilanib qolgan qora qo‘ng‘izni ko‘rdi. Qo‘ng‘iz dumaloq yem bo‘lagini itarar, biroq har gal bir xil aylana chizib, izlariga qaytib kelardi. Maftuna uni kuzatuv daftariga chizish va qumga ko‘mishini ko‘rishni istadi.
Maydon chetidagi kichik rasadxonada uning amakisi Otabek aka yulduzlar yorug‘ligini o‘lchayotgan edi. Maftuna, “Nega u aylanaveradi?” deb so‘radi. Otabek aka egilib qaradi. “Bu go‘ng qo‘ng‘izi bo‘lishi mumkin. Ayrimlari osmondagi yorug‘ naqshlarga qarab to‘g‘ri yuradi”, dedi. “Chiroqni yoqmaymiz, avval bezovta qilmay kuzatamiz.”
Qo‘ng‘izning oldida past-baland qum tepachalari, orqasida esa rasadxonaning oq devori oqarib turardi. Bulutlar Somon yo‘lini berkitgan, maydon chetidagi generator lampasi esa yerga uzun yorug‘ dog‘ tashlagan edi. Maftuna qo‘ng‘iz yumaloq yemini boshqa qo‘ng‘izlar tortib olmasidan oldin uni yumshoq qumga ko‘mishini ko‘rishni istardi.
U birinchi urinishda kaftini qo‘ng‘iz yoniga qalqon qilib tutdi, lampaning nuri tushmasin dedi. Ammo qo‘ng‘iz kaftning hididan cho‘chib, yem bo‘lagini tashladi va yana aylanib ketdi. “Men yordam bermoqchi edim-ku”, dedi Maftuna xijolat bilan. Otabek aka, “Yordam ham uning odatiga mos bo‘lishi kerak”, dedi.
Maftuna ikkinchi urinishda daftarining qora muqovasini lampaga ro‘para tutib, yorug‘ dog‘ni to‘sdi. Qo‘ng‘iz bir necha qadam tekis yurdi, keyin rasadxona devoriga borib urildi. Demak, faqat lampani berkitish yetmasdi. Bulut ham keng osmonni yopib, qo‘ng‘izga kerakli nur naqshini yashirayotgan edi.
Shunda shamol bulut chetini surdi va osmonning tor bir qismida mayda yulduzlar ko‘rindi. Qo‘ng‘iz aynan o‘sha payt boshini ko‘tarib, to‘xtadi. Maftuna kunduzgi tajribani esladi: keng, xira yorug‘lik bitta charaqlagan nuqtadan ko‘ra yo‘nalishni yaxshiroq ko‘rsatadi. “Unga yulduzni emas, osmonning katta bo‘lagini berish kerak”, dedi u.
Maftuna yangi qaror qildi. U Otabek akadan generator lampasini besh daqiqaga o‘chirishni so‘radi, keyin oq devor tomonga osilgan ochiq matoni ehtiyotkorlik bilan yig‘di. Ular xavfsiz ayvondan kuzatishdi. “Endi men uni itarmayman”, dedi qiz. Otabek aka kulimsiradi: “Sen unga o‘zi tanlay oladigan osmon qoldirding.”
Lampa o‘chgach, qum qoramtir baxmaldek bo‘ldi. Bulutdagi tirqish kengaydi, Somon yo‘lining oqarimtir tasmasi ko‘rindi. Qo‘ng‘iz yemini yana mahkam itardi. Bu gal u aylana chizmadi: tepachadan oshib, yumshoq qumli pastlikda to‘xtadi va oyoqlari bilan ehtiyotkor chuqurcha qaziy boshladi.
Maftuna daftariga uch narsani yozdi: lampaning dog‘i, bulutning cheti, qo‘ng‘izning to‘xtagan payti. Ertasi kuni u bu chizmalarni maktabdagi tabiat burchagiga olib boradi. Ammo o‘sha kecha u daftarni yopishga shoshilmadi; osmon ostida mitti qo‘ng‘iz ham katta koinotdan o‘ziga mos yo‘nalish topayotgan edi.