Qadimiy Binkat shahrining quyoshli maydonida devorga ishlangan karvon xaritasi birdaniga “teskari gapira” boshladi: tuyalar g‘arbga emas, go‘yo osmonga ketayotgandek ko‘rinardi. To‘qqiz yoshli Nargizaning maqsadi kelgan, tarixni yaxshi ko‘rgan bolalarga shu xaritani tushuntirish edi, ammo yozuvlardan birortasini o‘qiy olmadi.
Xaritaning atrofi ko‘k sirli koshinlar bilan o‘ralgan, o‘rtasida esa yaltiroq cheti naqshli, chang bosgan keng mis lagan turardi. Har bir tuya yoniga mitti kosacha chizilgan, pastida teskari harflar ko‘rinardi. Nargiza yonidagi do‘sti Samirga: “Ustalar xatni nega aravaga mindirib qo‘yishgan?” deb so‘radi.
Samir yelkasini qisdi. “Balki xaritani tepaga ag‘darish kerakdir.” Ular qo‘riqchi ruxsati bilan faqat qog‘ozga tushirilgan nusxani ehtiyotkorlik bilan bir necha marta aylantirib ko‘rishdi. Nargiza qog‘ozni past-baland buradi, Samir esa tuyalarni barmog‘i bilan kuzatdi. Lekin “Buxoro” o‘rnida “ohorxuB” ham chiqmay, g‘alati egri chiziqlar qolaverdi.
Nargiza ikkinchi bor sinab, harflarni o‘ngdan chapga o‘qidi. “Qovun karvoni qarg‘aga yuk bo‘ladi”, deb chiqdi u. Samir kulib yubordi: “Qarg‘a bitta qovunni ham zo‘rg‘a ko‘taradi-ku!” Ular hatto bir-biriga hayron qarab qolishdi. Qo‘riqchi kulgisini yutdi, ammo uzoqdan sayyohlar yaqinlashayotgani ko‘rinib, kulgi muammoni yechmadi.
Shunda nonvoyning yordamchisi issiq patirlar solingan katta lagan bilan maydondan o‘tdi. Samir: “Xarita shuni so‘rayotgandir!” deb, unga qarab chopdi. Issiq patir hidi Samirni yanada ishontirdi. Nargiza kulib, uni to‘xtatdi: “Patir bilan xarita o‘qilsa, tuyalar avval nonushta qiladi.” Bu urinish ham foydasiz edi.
U mis laganga yaqinroq qaradi. Uning chetida ko‘k tomchiga o‘xshash naqshlar, tagida esa “ko‘rganingni emas, aksini o‘qi” degan yarim o‘chgan jumla bor edi. Nargiza yengi bilan laganni artdi va unda o‘zining burni juda cho‘zilib ko‘ringanini ko‘rib, o‘zi ham kuldi. Uning yuzi ham qizardi.
Lekin yaltiroq, quruq laganda devordagi harflar aks etmadi. Nargiza mitti kosachalar va ko‘k tomchilarni yana esladi. “Menimcha, bu lagan ko‘zgu emas, sayoz ko‘lcha bo‘lgan,” dedi u. U Usta Rafiqdan bir piyola suv so‘radi. “Nega?” deb so‘radi usta. “Xaritaning tili suvda,” dedi Nargiza.
Rafiq aka suvni laganga ehtiyotlab quydi. Quyosh nuri tekkanida devordagi teskari yozuv suv yuzida ravshan yaltirab ko‘rindi: karvonlar qaysi bozor, hammom va kutubxonaga borishi ko‘rsatilib turardi. Tuyalar endi osmonga emas, aynan darvozalar tomon yurar, kosachalar esa musaffo suv olinadigan qadimiy kichkina quduqlar ekan.
Sayyohlar kelganda Nargiza xaritani hammaning oldida o‘zi tushuntirdi, Samir esa qarg‘alarga qovun tashish vazifasini bermaslikka va‘da berdi. Rafiq aka mamnun bosh irg‘adi. Nargiza eski narsani shunchaki teskari deb kulmaslik, avval uning qanday ishlaganini sinab ko‘rish kerakligini bilib oldi. Bu uni juda xursand qildi.