Qadimiy Qoratepa shahrining Misgarlar maydonida tush payti bir eshak qovun arzon degandek hangradi. Buning ortidan gumbaz ostidan quloq uzun degan jarang qaytdi, eshak esa xafa bo‘lib aravani teskari aylantirdi. O‘n yoshli Mubin kulgidan bukildi, ammo muammo jiddiy edi. Bozordagilar bu gumbazni kuladigan devor derdi.
Bugun qadimiy shahar kutubxonachisi Sayyora opa gumbaz ichida Narsalar nega jaranglaydi? degan ko‘rgazma ochmoqchi edi. Mubin unga odamlarni chaqirib berishga va‘da qilgan. Quyosh soati uzun chiziqqa yetguncha maydon bu noyob ko‘rsatishni ko‘rish uchun to‘lishi kerak, aks holda ustalar ishiga qaytib, mehmonlar tarqalib ketardi.
Mubin sopol karnayni labiga tutdi. “Ko‘rgazmaga marhamat!” dedi u. Qarshi devordan qarg‘ani chaqirgandek jarang chiqdi. Qovunfurush kulib, “Qarg‘a qovun tanlamaydi-ku!” dedi. Odamlar kulishdi, lekin hech kim gumbaz tomon yurmagan. Ba‘zilar hatto quloqlarini kaftlari bilan berkitishdi. Ular bu joy hazilni yutib yuboradi deb o‘ylashardi.
U avval karnayning og‘zini keng ro‘mol bilan o‘rab ko‘rdi. Karnay bo‘g‘iq pufladi, ammo gumbazdagi kulgili javob yanada uzoq cho‘zildi. Keyin Mubin balandroq qichqirdi. Shunda tomdagi kabutarlar patirlay uchib, savdogarlarning yong‘oqlariga qo‘nishdi. Bu urinish ham ish bermadi. Maydon battar chalg‘idi, Mubin xijolatdan quloqlarini ushladi.
Mubin chetga chiqib, eshak nega aynan o‘sha joyda to‘xtaganini kuzatdi. Uning tuyog‘i markazdagi yaltiroq doiraga tegardi. Doiraning ikki yonida anor shaklidagi chuqurchalar bor edi. Choynakchi bola ulardan biriga engashib, qovun demaganini pichirlab oqlanardi. Eshak ham boshini qiyshaytirib turardi.
Ikkinchi chuqurcha yonidagi Mubin bu pichirlashni qulog‘i tagida eshitdi. Demak, gumbaz gapni o‘zi o‘ylab topmasdi; u tovushni egri koshinlar bo‘ylab olib borardi. Sayyora opa: “Nimani topding?” deb so‘radi. Mubin: “Gapning oyog‘i bor ekan, u koshinlarda yuguradi,” dedi. U kulgining manbasini ham anglab oldi.
U o‘zi qaror qildi: qichqirish o‘rniga gumbazning hiylasini ko‘rsatadi. Mubin choynakchi bolani bir chuqurchaga, qovunfurushni ikkinchisiga taklif etdi. “Sizlar navbat bilan qisqa so‘z ayting, men markazda turib ma‘nosini yig‘aman,” dedi u. Odamlar qiziqib yaqinlashdi; hatto kabutarlar ham tomda qotdi. Ular rozi bo‘lib kulimsirashdi.
Choynakchi pichirladi: “Mis kosada jarang bor.” Qarshi tomondan qovunfurush: “Sopol kosada ham,” dedi. Mubin esa baland, ravshan qilib: “Ko‘rgazmada buning sababini bilamiz!” dedi. Gumbaz so‘zlarni buzmasdan tarqatdi, chunki bolalar chuqurchalarga yuzlanib gapirishayotgan edi va har biri navbatini unutmay kutardi. Maydondagi odamlar taajjub bilan chapak chalishdi.
Sayyora opa bolalarga gumbazdagi egri koshinlar tovushni qaytarib, chuqurchalar uni to‘plashi haqida tushuntirdi. Eshak yana hangradi. Bu safar Mubin eshak qovun so‘ramay, aravasini chaqirayotganini aytdi. Maydon ahli eshakni emas, o‘zlarining shoshqaloq quloqlarini kulib eslashdi. Keyin ular ko‘rgazmaga birgalashib kirishdi. Ularning kulgisi esa bu safar tushunarli edi.