Qog‘oz turnalar taxlamasi

Kechqurun Osmonbog‘ kutubxonasi tomidagi qog‘oz turnalar birdan pastga quladi. Agar ular yarim soat ichida yana uchmasa, tezkor poyezddan keladigan bolalarga buyurtma qilingan ertak kitoblari yetib bormas edi. To‘qqiz yoshli Nuri turnalarni o‘sha oqshomdayoq havoga qaytarib, kutish zalidagi bolalarni quvontirishni o‘ziga muhim vazifa qildi.

Har bir turna tagidagi yaltiroq naychadan kerakli javonga uchib, kitobni poyezd bekatidagi kutish zaliga olib borardi. Ammo markaziy panelda faqat bitta jumla lipillardi: “Taxlama kodi noto‘g‘ri.” Turnalar qornidagi, har birining chetida mayda qizil, ko‘k va yashil buklamalar raqamlar o‘rnida turardi.

Nuri avval ranglarni kamalak tartibida terdi va panelga uchta rangdan tuzilgan qatorni kiritdi. “Ranglar bir-birini chaqirsa kerak”, dedi u ishonch bilan. Ekran bir zum yalt etdi, keyin turnalar polga yana yoyildi. Naychalarda faqat mayin shamol yodida qolgan bezakdek aylanib qoldi.

U ikkinchi gal buklamalarni kichigidan kattasiga sanadi, chunki eng kichik buklama avval qilingan deb o‘yladi. Lekin lift birinchi kitobni olib, darrov to‘xtadi. “Shoshqaloqlik kodni charchatadi”, deb yozildi ekranda. Nuri xijolat bo‘ldi, ammo sovuq temir ramkasini tepishga ham, uni ayblashga ham hech qachon urinmadi.

Shunda arxiv qo‘riqchisi Sora opa choy rangli keng yengli kamzulda kelib qoldi. U yoshligida qog‘oz kartochkalar bilan kundalik ishlaganini aytdi. “Biz taxlamada oxirgi qo‘yilgan kartani avval olardik”, dedi u. Nuri so‘radi: “Demak, eski odat yangi mashinaga ham kerakmi?” Sora opa kulib, bir muddat javobni o‘zing topishingni aytdi.

Nuri pastdagi qabul javoniga bir qarashda diqqat bilan qaradi. Poyezddan kelgan buyurtma qutilari bir-birining ustiga taxlangan, ularning yupqa vaqt tamg‘alari tepada eng yangisi, pastda esa eng eskisi ekan. Turnalardagi uch buklama ham quti ochilganda teskari yozilib qolgan vaqtlarni ko‘rsatardi. Bu dalil avvalgi ikki xatoni birdan tushuntirdi.

U hech kim buyurmasdan, ranglarga emas, taxlama tartibiga qaror qildi. Nuri kodni eng yuqoridagi qutidan boshlab orqaga qarab diqqat bilan yozdi: oxirgi kelgan buyurtma birinchi olinadi. “Bu navbat emas, taxlama”, dedi u sevinib. So‘ng har bir qatorni Sora opa bilan sekin tekshirib chiqdi.

Panel bu safar qizib ketmadi. Birinchi turna yorug‘ qanotlari bilan qoqdi, keyingisi uning ortidan ko‘tarildi; naychalar ichidan kitoblar yumshoq sirg‘alib ketdi. Kutish zalida bolalar jilmayib, kelgan kitoblarni ushlashdi. Sora opa: “Sen mashinani tezlatmading, uning tartibini eslading”, dedi.

Nuri poyezd chiroqlari uzoqlashguncha turnalarning aylanishini tomosha qildi. Ertasi kuni u panel yoniga rangli varaqcha ilib qo‘ydi: “Taxlamada oxirgi kelgan narsa avval chiqadi.” Endi yangi ko‘ngillilar ham bu kechadagi Sora opaning tajribasini, Nurining esa sabr bilan o‘ylagan yechimini birga o‘rganishardi.