Quyoshli kunda “Zarafshon” bilim poyezdi qamishzorlar yonidan o‘tayotganda, Malikaning barglar ko‘rgazmasidagi uchta kartochka yana joyini almashtirdi. Ularni kim surayotgan edi? Malika keyingi bekatda bolalarga har barg qaysi daraxtniki ekanini to‘g‘ri ko‘rsatishni va kichik ekskursiyani buzmaslikni istardi. Uning qo‘lida bekat bolalari uchun tayyorlagan kichik savollar varag‘i ham bor edi.

Ko‘rgazma vagoni keng, yorug‘ edi: devorda terak, yong‘oq va chinor barglari tasvirlangan uch ramka turardi. Har ramka ostidagi kartochka ariqchada siljirdi. Derazalarga quyosh to‘g‘ri tushardi. Vagon kuzatuvchisi Otabek aka dedi: “Kartochkalar bekatgacha tartibda qolsa, sizning darsingiz boshlanadi.” Ularning ostida g‘ildirakli ariqchalar yaltirab ko‘rinardi.

Malika har safar chinor kartochkasi terakka, terakniki yong‘oqqa borib qolganini daftariga yozdi. Ustida mayda kulrang chang, chetida esa bir xil egri bukilish bor edi. Boshqa kartochkalar esa joyida edi. Do‘sti Jamshid pichirladi: “Balki kimdir bizni chalg‘ityapti?” Malika bu mayda narsalar bejiz emasligini sezdi.

Malika avval Jamshidning taxminiga ishondi. U ramkalarning chetiga rangli ip tortib, kim yaqinlashishini kuzatdi. Poyezd bir burilishdan o‘tdi, kartochkalar yana siljidi, ammo iplar qimirlamadi. Hatto tozalovchi xodim ham ko‘rinmadi. Demak, aybdor qo‘l emas edi. Bu birinchi urinish bekor ketdi.

So‘ng u deraza ochiq qolgan bo‘lsa kerak deb o‘yladi. Otabek aka bilan barcha derazalarni tekshirdi, hatto romlarini mahkamladi. Deraza pardalari ham sokin turardi. Keyingi silkinishda terak kartochkasi baribir ko‘chdi. “Shamol derazadan kelmayapti,” dedi Malika, hafsalasi tushmay. Ikkinchi taxmin ham noto‘g‘ri chiqdi.

Shunda u yerga engashdi. Ramkalar pastidagi panjaradan iliq havo kelar, poyezdning g‘uvillashi bilan kulrang chang shu tomonga ingichka chiziq bo‘lib yotar edi. Kartochkalarning egri bukilgan cheti panjara tarafga qaragan. Jamshid so‘radi: “Nega faqat uchalasi uchadi?” Malika ularga diqqat bilan tikildi.

Malika rasmlarga qaradi: aynan siljigan kartochkalarning orqasida kichkina teshiklar bor edi; ular ilgari arqoncha bilan osish uchun teshib qo‘yilgan ekan. Poyezd tezlashganda pastki shamollatgichdan chiqqan havo teshiklardan o‘tib, kartochkani yengil ko‘tarardi. Shu sabab ularning og‘irligi yetmay qolardi. Burilish esa ularni yon tomonga surardi.

“Panjara yopilmasin, vagon havosiz qoladi,” dedi Malika. U mustaqil qaror qilib, Otabek akadan mayda shaffof to‘r va yengil yog‘och qisqichlar so‘radi. To‘rni ariqcha ustiga ehtiyot bilan tirab, kartochkalarni qisqichlar bilan mahkamladi. So‘ng buni ehtiyotkorlik bilan sinab ko‘rdi. Havo esa panjaradan bemalol o‘tishda davom etdi.

Keyingi burilishda kartochkalar qimirlamadi. Bekatda Malika bolalarga teshikdan o‘tgan havo qog‘ozni qanday ko‘tarishini ko‘rsatdi. Jamshid kulib dedi: “Men aybdorni odam deb o‘ylagandim.” Malika esa dalillarni yozib borish ramkalarni ayblashdan foydaliroq ekanini bildi. Ko‘rgazma ham aniq, qiziqarli bo‘ldi. Barglarning nomi ham hech kimga adashmadi.