Kutubxona ustaxonasidagi katta qog‘oz xarita birdan polga yoyilib, deraza yonidagi javonlargacha cho‘zildi. Uning chetida qizil qayiqchalar va ko‘k raqamlar yaltirab turardi. O‘n yoshli Mubin xaritaning o‘rtasida yozilgan g‘alati gapni o‘qidi: “Safar oxiri kitoblar yetmaydigan joyda.”

Ustoz Muhayyo opa shu kuni ko‘chma o‘qish qutisi uchun eski xaritaning manzilini aniqlashni so‘radi. Ertaga quti qaysi sinfxonaga borishini bilmasalar, kutubxonachilar bolalarga kerakli kitoblarni bekorga tashib yurishardi. Mubin Nodira bilan birga manzilni topib, xaritani ko‘rgazma oldidan javonga qaytarishni istadi.

— Qayiqchalar anhorni ko‘rsatadi, — dedi Nodira. — Eng uzun ko‘k chiziqdan yursak bo‘ladi. Bolalar xaritani ustaxona stoliga tekislab, chiziq bo‘ylab sanashdi. Ular uchinchi burilish deb o‘ylagan joyga yetganda, chiziq birdan katta “M” harfiga kirib qolganini hayron bo‘lib ko‘rdilar.

— Bu daryo emas ekan, — dedi Mubin xijolat bo‘lib. Qayiqchalarni qalam bilan ulashsa ham, hech qanday joy yoki bino chiqmasdi. Muhayyo opa faqat: “Xarita nimani ko‘rsatishini emas, kim uchun tuzilganini ham o‘ylanglar”, dedi-da, yelim quritayotgan tokchalar tomon ketdi.

Mubin ikkinchi marta ko‘k raqamlarni daftaridagi koordinata kataklariga ko‘chirdi. U raqamlar bilan javonlar orasini o‘lchamoqchi bo‘ldi. Ammo xaritadagi 12 raqami ikki marta uchradi, 7 esa umuman yo‘q edi. “Demak, ular masofa emas”, dedi Nodira, biroq nima ekanini topolmadi.

Shunda Mubin qizil qayiqchalarning yonida mayda kitobcha rasmlari borligini sezdi. Har bir kitobchaning ustida bitta harf turardi: A, L, I, F. Xarita chetidagi ko‘k raqamlar esa aynan shu harflar yonida takrorlangan. Ustaxona devorida esa ko‘chma qutining to‘rt bo‘lmali chizmasi osig‘liq edi.

— Menimcha, bu yer xaritasi emas, qutini joylash xaritasi, — dedi Mubin. U qutidagi bo‘lmalarni A, L, I, F harflari bilan vaqtincha belgilashni taklif qildi. Nodira qizil qayiqchalarni kitoblar solinadigan bo‘lmalar bilan moslashtirdi. Ikkovi qog‘ozni buklab ko‘rishga qaror qildi.

Qog‘oz bukilganda qayiqchalar qutining tutqichiga yaqinlashdi, raqamlar esa kitoblar sonini ko‘rsatdi. Orqa tomonida avval ko‘rinmagan yozuv paydo bo‘ldi: “Derazasi keng, ammo javoni kam xona.” Bu kutubxonaning chekkadagi tasvir darsi xonasi edi; u yerga hali ko‘chma quti bormagan ekan.

Muhayyo opa qutiga ertak, tabiat va rasmli lug‘atlarni tartib bilan joyladi. Tasvir darsi bolalari kitoblarni quvonib varaqlashganda, Mubin xaritani ehtiyotlab qayta yig‘di. U endi chiziqlarni ko‘rishi bilan yugurib ketmas, avval ular qanday ish uchun chizilganini so‘rardi. Nodira kulib: “Bugun safar qog‘oz ichidan boshlandi”, dedi.