Shahar tarixi muzeyida Dilnoza eng g‘alati narsani ko‘rdi: qadimiy bo‘yoq bosma taxtachalari vitrinda emas, polga yoyilib yotardi. Ertaga maktablar uchun Ustalar kuni ochilishi, Dilnoza esa ularning naqshini to‘g‘ri terib, namoyish matosini tayyorlashi kerak edi. Muzeychi shoshilinch edi, vaqt kam qolgan.
Muzeychi Saida opa tushuntirdi: “Rivoyatga ko‘ra, Qoratepa bo‘yoqchilari bu naqsh bilan suv, urug‘ va mehnatning birligini eslatgan.” Taxtachalarning yuzida anor, to‘lqin va mitti qush panjalari ko‘rinardi, ammo chetlari turlicha yeyilgan, ayrimlariga ko‘k bo‘yoq singib qolgan edi. Dilnoza ularni sanab, hayron bo‘ldi.
Dilnoza anorlarni bir qatorga, to‘lqinlarni uning tagiga qo‘ydi. “Chiroyli-ku, shunday bosamizmi?” dedi sinfdoshi Kamol. Ular qog‘ozga sinab ko‘rishdi, lekin naqshning chekkasida yarim anorlar uzilib, o‘rtadagi qush panjalari devorga chiqib ketgandek ko‘rindi. Bu matoga sig‘madi. Dilnoza esa bunday uzilish usta ishiga o‘xshamasligini sezdi.
Keyin Dilnoza ko‘k dog‘li taxtachalarni yonma-yon terdi, chunki ular bir xil bo‘yoqqa botirilgandek tuyuldi. Natija yana buzildi: to‘lqinlar bir joyda tugab qoldi. Saida opa faqat, “Usta naqshni ko‘z uchun emas, matoning cheti uchun ham o‘ylaydi”, dedi. Uning so‘zlari Dilnozani yana o‘ylantirib qo‘ydi.
Dilnoza taxtachalarni ag‘darib ko‘rdi. Orqalarida turli chuqurlikdagi ingichka kesiklar bor edi: birida bitta, boshqasida ikki, uchinchisida uchta. U vitrindagi eski xom matoga qaradi va chetida xuddi shunday uch qatorli hoshiya borligini payqadi. Beshinchisida esa kesik yo‘q edi. Demak, bu izlar bekor emasdi.
“Kesiklar sanog‘i navbat ekan”, dedi Dilnoza. U avval kesiksiz taxtachani, keyin bittali va ikkitani qo‘ydi. Kamol qush panjali taxtachani uch kesikli bo‘lak bilan tutashtirdi. Shunda anor donalari to‘lqinlar orasidan unib chiqqandek, chetlar esa bir-biriga aniq ulanib qoldi. Ammo bittasi qayerga tushishi noma‘lum edi.
Bitta taxtacha qolganida Dilnoza uning ko‘k dog‘i faqat bir chetida ekanini esladi. “Bu oxiri emas, boshlanishdagi suv ekan”, dedi u. Taxtachani aylantirgach, to‘lqin oqimi anorlarning tagidan kirib, qush panjalarigacha davom etdi. Rivoyatdagi uch narsa nihoyat bitta tasvirga aylandi. Dilnoza shoshilmay matoning hoshiya tomonini tekshirdi.
Saida opa bo‘yoqni oz-ozdan surtdi, bolalar esa matoni mahkam ushlashdi. Birinchi bosmada hoshiya tekis chiqdi, ikkinchisida naqsh kengaydi. “Qarang, eski ustalar hatto taxtaning orqasiga ham dars yashiribdi”, dedi Kamol hayrat bilan. Dilnoza kulib, taxtachalarni tartib bilan yoniga terdi. Matosi yengil shamolda mayin tebrandi.
Ertasi kuni mehmon bolalar matodagi to‘lqin, anor va panjalarni sanashdi. Dilnoza ularga taxtachalarning orqasini ham ko‘rsatdi. Hech kim rivoyat faqat eski gap emasligini unutmasin deb, u yoniga kichik yozuv qo‘ydi: “Hunar esdalik emas, e‘tibor bilan davom etadigan bilimdir.” Mehmonlar yozuvni o‘qib, bosh irg‘ashdi.