Mohiraning iroqi choki

Bulutlar mamlakatida kechqurun osmonning katta oq kigizi yirtilib, pastdagi Zarafshon vodiysiga mayda muzdek tomchilar tushdi. O‘n yoshli Mohira yirtiq chetidagi qizil bodom naqshini ko‘rib, “Nega yomg‘ir qo‘shiq aytmayapti?” deb hayron bo‘ldi. Chunki odatda u yerga issiq, barakali, muloyim tomchilar yuborar edi.

Har yili Bulutlar mamlakatining kashtado‘zlari shu kigiz orqali suvni tomchi-tomchi saralashar, bahor dalalariga yuborishardi. Usta Oydin Mohiraga eski rivoyatni eslatdi: naqshning har bir qayrilishi tomchining yumshoqligini belgilaydi. Mohira kigizni tuzatib, vodiyni sovuq yomg‘irdan asrashni chin dildan istadi. Bu oq kigiz qadimdan Vodiya Onaning sovg‘asi deb atalardi.

Ammo shamol yirtiqni har safar kengaytirar, kashtachilar esa boshqa bulutlarni ushlab turish bilan band edi. “Qo‘ling yengil, ko‘zing o‘tkir,” dedi Oydin. “Faqat ipni qayerdan boshlashni o‘zing top.” Mohira bu mas‘uliyatdan cho‘chidi, ammo baribir rozi bo‘ldi. Uning barmoqlari titrasa-da, ko‘ngli chekinishni istamas edi.

U avval oq tuman tolalarini yig‘ib, yirtiqqa qalin qilib bosdi. Bir lahza teshik yopilgandek ko‘rindi. Keyin yuqoridan oqar suv urildi-da, tuman bo‘rtib ketdi; tomchilar yana muzday bo‘lib quydi. “Qalinlik yetmadi,” dedi Mohira xafa bo‘lib sekin. Chunki oqar suv uning orasidan baribir shoshilib pastga o‘tardi.

Keyin u qizil bodom naqshining chetlarini bir-biriga tortib ko‘rdi. Naqsh chiroyli tuyuldi, biroq yomg‘ir birdaniga sharillab, pastdagi teraklarni egdi. Mohira qo‘lini tortdi. U yirtiqning ikki tomonida uchta mayda halqa borligini, markazida esa bo‘sh joy qolganini payqadi. Bu halqalar bekorga qo‘yilmaganini u sezdi.

Usta Oydinning “qayrilish yumshoqlikni belgilaydi” degan gapi yodiga tushdi. Mohira avvalgi ikki urinishida faqat teshikni yopishga shoshganini angladi. Aslida naqsh suvni to‘xtatmas, uni aylantirib, isitardi. Demak, bo‘sh joy nuqson emas, tomchining dam oladigan kosachasi edi. Rivoyatdagi kashta ham azaldan shunday ishlagan ekan.

Shunda Mohira o‘zicha qaror qildi: yirtiqni qoplamaydi, avval naqshning kosachasini tiklaydi. U ikki bulut qushidan mayin shabnam tolalarini olib kelishni so‘radi. “Bular sovuq emasmi?” dedi qushcha. “Ular aylansa, iliqlashadi,” deb ishonch bilan javob berdi Mohira. Ular yengil qanotlari bilan tolani tez olib kelishdi.

U uch halqani bo‘sh markaz atrofida iroqi chokidek uladi, so‘ng tuman tolalarini faqat chetlarga qo‘ydi. Shamol kelganda naqsh ichidagi tomchilar aylanib, bir-biriga urilmay mayinlashdi. Pastga endi mayda, iliq yomg‘ir tushardi. Teraklar tiklandi, daryo yuzida mayin halqalar yugurdi. Kigiz yana osmonni muloyim tutib turardi.

Oydin ustaning ko‘zlari kuldi. “Sen kigizni emas, uning vazifasini tikding,” dedi u. Mohira osmon chetida qolgan qizil bodomlarga qaradi. O‘sha kechdan boshlab yosh kashtado‘zlar yirtiq ko‘rsa, avval bir-biridan naqshning nimaga xizmat qilishini so‘raydigan bo‘ldilar. Shu odat ularning ishini mehrli va puxta qildi.